Додека 2025 година полека се пакува да видиме што добивме на поле македонски филм.
Годинава, од тоа што имам увид, премиери имаа дури 6 долгометражни играни филмови, десетина кратки и долги документарци и десетина кратки играни и 3 анимирани филмчиња.
Годината започна со премиерата на долгометражното деби “Сите го викаат Реџо”, уште еден македонски филм на албански, веројатно инспириран од култниот сит-ком “Сите го сакаат Рејмонд”. И додека Рејмонд беше добра и смешна серија, Реџо е далеку од нешто добро, а камоли смешно - иако авторот го претставува како комедија.
Георги Унковски го донесе и вториот македонски филм за оваа година “Диџеј Ахмет” кој уште на премиерата на Санденс се закити со награди, а успешно се претстави и во Сараево, Херцег Нови, Севиља и беше прав crowd pleaser на фестивалите со полни сали секаде кај што ќе прошеташе. По подолги години добивме филм што изнудува насмевки, а хуморот не е исфорсиран, како кај најгледаниот филм од 2022 година.
Оваа година го добивме и првиот биографски македонски филм што не е биографски, а не е ни на македонски во “Мајка” - фиктивна приказна за Мајка Тереза, целосно снимена на англиски јазик. Критиката уште еднаш говори колку Теона не знае да сними добар филм, а богами лошо проаѓа и кај публиката. Не ми е гледан, ама судејќи по претходните искуства со Теона и оваа е веројатно miss, а не hit.
Четвртото остварување во долгометражна селекција е насловено “Кома” и повторно е на албански јазик. Филмот освен премиерна проекција во Тетово немал кино дистрибуција, а не сум слушнал/прочитал ништо од тие што го погледнале. Може по гледањето на филмот и тие паднале во кома или зимски сон, кој знае.
Единствениот македонски филм на македонски јазик годинава доаѓа од независна продукција во режија на Јани Бојаџи. Со филмов “Утре наутро” Јани уште еднаш покажува дека има добра идеја и муда да чепне политички теми, ама за жал не е сценаристички вешт да напише и режира добар филм. Филмов испадна само многу врева за ништо, што би рекол Шекспир.
И шестиот филм што имаше премиерна проекција во Кинотека е “Паркот на Дора”. Третиот македонски филм на албански што е најавен за кино дистрибуција во скоро време. Уште еден филм од кој не може да се очекува нешто и најголем дострел би му биле фестивали во Приштина, Тетово или Тирана.
Од краткометражните филмови може да се издвои “Избор” на Црногорски што е чинам најнаградениот краток филм во оваа 2025 година и да се спомене влегувањето на Сара Климоска во режисерски води со краткиот “Нова енергија”.
Анимираниот филм успешно ја претставуваше Македонија, а “Неми филмови” во продуцентска палка на наш
@џимеј отиде на Анеси - најпрестижниот фестивал за анимирани филмови во светот, а прошета и низ многу други фестивали, додека “Јон Вардар против галаксијата” и оваа година успешно продолжи да се прикажува низ фестивалите, а освои и некоја награда.
Од играната продукција каде Македонија влегува како малцински продуцент излегоа дури 10 долгометражни играни филмови и два кратки.
Белгискиот краток “Лојнс” играше во Кан, без некој посебен успех по фестивалите. Од долгометражните, најголем успех имаше словенечкиот “Фантази” што премиерно играше во Локарно кај што лапна некоја награда. Инаку во филмот се работи за три машкуданки што се спријателуваат со македонска транс-џендер женска по име Фантази. Топ прича - на невидено…
И најголемиот успех годинава доаѓа од документарната продукција и тоа независен филм, без поддршка од Агенцијата на Филм, од режисерското перо на Тамара Котевска. “Приказната на Силјан” што имаше гала премиера во Венеција каде ја доби единствената награда во селекција каде нема официјални награди. Филм што повторно ја носеше Македонија на значајни фестивали и беше добра можност Тамара Котевска да стане прв режисер/ка од Македонија со две номинации за Оскар.
Сума сумарум иако годинава имаме одлична бројка на премиерно прикажани долгометражни филмови, дури 6, жално е за македонскиот народ и јазик да се пофали дека сите 5 долгометражни филмови подржани од буџетот на тој македонски народ се на друг јазик: 3 на албански, 1 на турски, 1 на англиски. Жално е единствениот филм во кој најголем процент од текстот е на македонски да биде независниот филм ‘Утре наутро’. Жално е и да се пофалиме дека имаме филм за Оскар што не е поддржан од АФРМ, ма колку и да се тие оградувале дека Тамара не аплицирала за да добие пари.
Во новата година да се надеваме дека Тамара повторно ќе не радува со својот игран првенец и да се надеваме дека од новите 12 играни остварувања ќе имаме уште поголеми успеси и радости за македонската култура. На здравје и да се читаме за убаво.
А верувај дека барем јас и Шон со задоволство би ги гледале. На тоа тој мисли во неговото мислење, а не дека нам ни сметаат тие филмови.