Во последниве денови, ситуацијата во Куба е многу напната и сложена, со повеќе поврзани кризи што се случуваат истовремено. Најголемиот и највидлив проблем се честите колапси на електричната мрежа, поради кои речиси целата земја останува без струја со часови, а понекогаш и со денови.
Овие прекини имаат сериозни последици врз секојдневниот живот. Болниците мора да работат на генератори, што не секогаш е доволно за нормално функционирање, па се одложуваат операции и третмани. Прехранбените производи се расипуваат поради недостиг на ладење, транспортот е нарушен, а луѓето поминуваат голем дел од денот без основни услови за живот.
Незадоволството кај населението постепено расте и во некои делови од земјата избувнаа протести. Луѓето јавно го изразуваат револтот поради условите за живот, а властите реагираат со апсења и обиди да ја задржат контролата. Ова создава дополнителна тензија меѓу граѓаните и државата.
Кризата има силна политичка и меѓународна димензија. Односите со САД остануваат затегнати, а американските санкции и ограничувања врз снабдувањето со енергенси дополнително ја влошуваат ситуацијата. Кубанската влада ги посочува токму овие надворешни фактори како една од главните причини за кризата.
Прегледај го приврзокот 472832
People gather on a street in Havana during a blackout after Cuba's national electric grid collapsed, leaving about 10 million people without power. Photograph: Norlys Perez/Reuters
Network breakdowns compounded by daily blackouts of up to 12 hours caused by fuel shortages
www.theguardian.com
Ситуацијата во Куба во моментов претставува класичен пример на систем под притисок од повеќе страни енергетска криза, економска стагнација и растечко социјално незадоволство. Она што денес се гледа како серија на прекини на струја, всушност е симптом на подлабок структурен проблем кој се гради со децении.
Колапсите на електричната мрежа откриваат сериозни слабости во инфраструктурата, која е застарена и недоволно одржувана. Недостигот од гориво дополнително ја влошува ситуацијата, а зависноста од увоз на енергенси ја прави земјата ранлива на надворешни шокови. Во вакви услови, секој прекин на струја не е само технички дефект, туку удар врз целокупниот економски систем од здравството до снабдувањето со основни производи.
Социјалната димензија на кризата станува сè поизразена. Граѓаните, соочени со нестабилни услови за живот, постепено го губат трпението. Протестите што избувнуваат во различни делови од земјата се показател дека незадоволството повеќе не може лесно да се контролира. Реакцијата на државата преку засилена контрола и апсења краткорочно може да создаде привид на стабилност, но долгорочно ја продлабочува поларизацијата меѓу властите и населението.
Во геополитичка смисла, кризата во Куба е тесно поврзана со нејзините односи со САД. Долготрајните санкции и економски ограничувања значително го ограничуваат пристапот до финансии, технологии и енергенси. Кубанската влада ги нагласува овие фактори како клучна причина за актуелната состојба. Сепак, ова е само дел од приказната. Внатрешните економски политики, ограничениот приватен сектор и централизираното управување исто така придонесуваат за ниската ефикасност и слабата отпорност на системот.
Клучниот проблем лежи во судирот помеѓу потребата за реформи и стравот од губење на контрола. Секоја посериозна економска либерализација може да донесе краткорочни социјални потреси, но без неа, системот ризикува постепен колапс. Во меѓувреме, населението ја плаќа цената преку намален квалитет на живот и ограничени перспективи.
Гледано пошироко, Куба се наоѓа на раскрсница. Едниот пат води кон постепени реформи, отворање кон надворешниот свет и модернизација на економијата. Другиот пат е задржување на постојниот модел со зголемена контрола, што може да донесе краткорочна стабилност, но со ризик од продлабочување на кризата.
Во наредниот период, развојот на ситуацијата ќе зависи од неколку клучни фактори: способноста на државата да обезбеди основни ресурси, степенот на социјален притисок од населението и евентуалните промени во меѓународниот контекст. Без суштински промени, кризата веројатно ќе продолжи да се продлабочува, со сè поголеми последици и внатре во земјата и на регионално ниво.
Во последниве недели, протестите во Куба повторно излегуваат на површина, но овојпат со посилен интензитет и поширока поддршка од населението. Она што започна како реакција на честите прекини на струја, постепено се претвора во пошироко изразување на незадоволство од целокупните услови за живот.
Според извештаите, протестите се случуваат речиси секојдневно во различни делови од земјата — од Хавана до помали градови. Граѓаните излегуваат на улица, удираат по тенџериња (таканаречен cacerolazo), палат отпад и извикуваат пароли против власта.
Овој тип на протест е карактеристичен за Латинска Америка и симболизира очај и револт, особено кога луѓето немаат други начини да бидат слушнати.
Причините за протестите се повеќеслојни. Најдиректен тригер се долготрајните прекини на струја, кои понекогаш оставаат милиони луѓе без електрична енергија со часови или денови. Во некои случаи, целата електрична мрежа колабирала, што довело до масовни прекини и дополнително ја поттикнало реакцијата на населението.
Но зад ова стојат подлабоки проблеми недостиг на храна, инфлација, ограничен пристап до основни ресурси и општа економска криза. Овие фактори веќе со години создаваат тивко незадоволство, кое сега излегува на површина.
Она што ги прави овие протести особено значајни е фактот што се релативно ретки за Куба, земја каде што јавниот отпор традиционално е строго контролиран. И покрај тоа, во 2026 година се забележуваат сè почести и поотворени демонстрации, што укажува дека стравот кај дел од населението почнува да се намалува.
Реакцијата на властите е очекувано остра. Пријавени се апсења, а во некои случаи и директни интервенции за растурање на протестите.
Дополнително, интернет и мобилните мрежи повремено се ограничуваат, што е обид да се спречи координацијата и ширењето на информации...
Интересен аспект е што овие протести немаат јасно лидерство. Тие се спонтани, локално организирани и често поттикнати од конкретен настан како долг прекин на струја или недостиг на храна. Ова ги прави потешки за контрола, но и потешки за трансформирање во организирано политичко движење.
