2023: Договорот со „Бехтел и Енка“
Замисли да ангажираш мајстор да ти гради куќа, ама да потпишеш договор во кој пишува: „Не знам точно колку ќе чини, не знам точно каде ќе поминува ѕидот, ама ако не ми дозволиш да работам и во недела, ќе ми платиш казна од 50 милиони евра“.
Ете, тоа е договорот со „Бехтел и Енка“ на наједноставен јазик. Еве зошто е толку лош и зошто експертите го нарекоа „легален грабеж“, поделено во 5 клучни точки:
Замисли да ангажираш мајстор да ти гради куќа, ама да потпишеш договор во кој пишува: „Не знам точно колку ќе чини, не знам точно каде ќе поминува ѕидот, ама ако не ми дозволиш да работам и во недела, ќе ми платиш казна од 50 милиони евра“.
Ете, тоа е договорот со „Бехтел и Енка“ на наједноставен јазик. Еве зошто е толку лош и зошто експертите го нарекоа „легален грабеж“, поделено во 5 клучни точки:
1. Купување „мачка во вреќа“ (Нема цена, нема проект)
Во нормален свет, прво правиш проект (цртеж), па пресметуваш колку материјал треба, па распишуваш тендер за цена.- Кај овој договор: Владата договори фиксна сума од 1,3 милијарди евра (почетна), но БЕЗ ПРОЕКТ.
- Зошто е лошо? Бидејќи нема проект, не се знае колку тунели, мостови и имоти ќе треба да се платат. Цената е „лицитација“. Експертите тврдат дека сумата сигурно ќе надмине 2,3 милијарди евра. Тоа е бланко чек – колку ќе побараат, толку ќе мора да платиме.
2. Клаузулата за „Робовска работа“ (53-те милиони евра)
Ова е најскандалозниот дел. Во договорот имало тајна клаузула.- Уцената: Владата се обврзала во рок од 45 дена да го смени Законот за работни односи и да дозволи работниците на автопатот да работат 60 часа неделно (наместо законските 40).
- Проблемот: Уставниот суд претходно веќе кажа дека 60-часовна недела е неуставна и штетна за здравјето.
- Казната: Бидејќи Владата не успеа да го смени законот на време (поради отпорот во јавноста), автоматски се активираа „пенали“.
- Епилог: Ние, граѓаните, им плативме 53 милиони евра на „Бехтел и Енка“ НИЗАШТО. Буквално им плативме казна затоа што нашите закони ги штитат работниците. Тие пари се фрлени во ветер, без да биде истурена една лопата асфалт.
3. Суспендирање на правната држава (Приватни закони)
За да им се угоди на „Бехтел и Енка“, Владата на Ковачевски и Груби смени 8 закони одеднаш, со „европско знаменце“ (на брза лента).- Зошто е лошо? Се овозможи компанијата да биде над законот.
- Можат да градат без градежна дозвола.
- Можат да влезат во твојот имот (експропријација) уште пред да ти платат и пред да заврши судската постапка. Ако имаш нива на трасата, тие влегуваат со багери, а ти после тужи се со години за парите.
- Сето ова важи само за нив, не и за домашните фирми.
4. Надзорот „Ептиса“ (Волкот го чува стадото)
Кој гарантира дека асфалтот ќе биде дебел 10 цм, а не 5 цм? Надзорот.- Скандалот: За надзор беше избрана фирмата „Ептиса“.
- Апсурдот: Истата Влада, во 2020 година, донесе одлука со која им забрани на општините да работат со „Ептиса“ бидејќи биле „неетички, непрофесионални и правеле грешки“.
- Пресвртот: Кога дојде „Бехтел“, Владата тивко ја повлече забраната и им даде тендер од 22 милиони евра да го контролираат најголемиот проект во историјата. Сомнежот е дека надзорот е „наместен“ да мижи пред грешките и напумпаните фактури на изведувачот.
5. Трасата Тетово – Гостивар (Зошто нов пат?)
Ова е најбесмислениот дел од проектот.- Состојбата: Веќе имаме автопат Тетово-Гостивар. Тој е прав, на рамен терен, само треба да се прошири и реновира.
- Планот на „Бехтел“: Наместо да се користи постоечкиот, ќе се гради целосно НОВ автопат паралелно со стариот, но качен горе на ридовите (Шар Планина).
- Зошто е лошо? Градењето на рид (со вијадукти и копање) е 10 пати поскапо од градење на рамно. Експертите сметаат дека ова се прави намерно за да се „напумпа“ цената и да се ископа повеќе земја/камен, што носи екстра профит за изведувачите.
- Коридор 8: Делница Тетово – Гостивар – Букојчани (над Кичево) – Требеништа – Струга – Ќафасан.
- Коридор 10-д: Прилеп – Битола.
- Скандалот со трасата: Најголемата критика беше за делницата Тетово – Гостивар. Веќе постои автопат таму. Владата реши да гради нов автопат паралелно со постоечкиот (на ридовите), наместо да го прошири стариот, што ја зголеми цената драстично.
7. Заклучок: Зошто ова ја „покопа“ владата?
Договорот со „Бехтел и Енка“ е лош затоа што ја стави Македонија во подредена положба. Државата се однесуваше како вазал, а не како инвеститор.- Немаше тендер (немаше натпревар за пониска цена).
- Немаше фиксна цена (буре без дно).
- Плативме пенали (53 милиони) за сопствените закони.
2023: Скандалот „Онкологија“ (Најморбидниот скандал)
Ова беше дното. Јавноста дозна дека на Клиниката за онкологија, вработени (медицински сестри и доктори) наводно краделе цитостатици (лекови за рак) од пациентите за да ги препродаваат на црниот пазар, честопати во Косово.- Реалноста: На пациентите им се давало физиолошки раствор наместо терапија, додека скапите лекови се изнесувале во ранци.
- Последица: Иако имаше протести и истрага, јавноста остана со впечаток дека политичките заштитници на директорите го развлекуваат процесот.


