Во пресрет на педесет и осмата годишнина од Илинденското востание, во мојата душа оживуваат сликите на безброј борци за слободата на мојата родна земја, Македонија. Некои од нив се познати на секој Бугарин, додека други остануваат безимени за мнозинството, но сите тие се мои другари во борбата, кои дадоа сè за слободата.
Необична судбина ме поврзува со нив уште од рана младост.
Роден сум во селото Крастофор, во близина на Битолско, во годината на востанието, онаа во која избувна Априлското востание, и како овој настан да го засени мојот животен пат, бидејќи неговите водачи станаа мои духовни учители, а Левски и Ботев беа модели за мене и моите другари.
Песните на Ботев и песните на Чинтулов, Пети од Априлци, беа наша инспирација.
„Белешки за бугарските востанија“ од Захари Стојанов и романот „Под јаремот“ од Вазов беа наши бироа.
Следејќи ги стапките на Априлци, се фрлив во огнот на револуцијата, поминав низ пламенот на Илинденското востание и учествував во подвигот на неговите поголеми херои.
Сите тие и безброј други како нив одамна починаа.
Ги познавам нивните прекрасни животи и можам да им посведочам на помладите генерации дека тие беа луѓе кои длабоко ја сакаа својата татковина, идеални наследници на делото на Левски и Ботев, посветени на своите поробени македонски браќа до смрт и кои дадоа сè од себе за нивното ослободување. Тие живееја само со една мисла, како да бидат корисни за својата татковина и беа подготвени во секој момент да ја пролеат својата крв за неа. Со својата смрт тие ја потврдија моќта на овој нивни идеал.
Среде пламенот на Илинденското востание, чиј еден од водачите бев во Лерин, со свои очи ја видов саможртвата на многумина од нив и верувам дека проучувањето на нивното дело може да биде одличен пример за генерацијата што расте.
Пример исполнет со значење, пример за несебична служба на народот. До солзи ме трогнува вниманието на живите и помладите кон нивниот подвиг. Восхитот за нивната саможртва и растечкото почитување кон нивниот чист, возвишен идеал - слободата на поробените - длабоко ме трогнува.
Многу ме растажува фактот што некои неуки или лошо информирани млади луѓе надвор од границите на Бугарија ја искривуваат вистината за целите и стремежите на нашата борба во своите разни списи и даваат искривени толкувања на историските факти. Особено ме повредува злонамерното тврдење на овие луѓе за националното чувство на моите другари, дека тие не биле Бугари. Уште повеќе, што во нивната критика кон Бугарската егзархија за некои недемократски процедури и во нејзината администрација тие покажаа антибугарски чувства. Студентските бунтови во Солунската гимназија, каде што и јас учев и каде што, како член на Тајните студентски револуционерни кругови, бев целосно посветен на светата народна револуционерна кауза, се толкуваат особено злонамерно. И самиот бев учесник во тие студентски бунтови против недемократскиот режим во интернатот и лошиот третман кон нас од страна на поединечни наставници. Но, сите ние учениците, хранети со револуционерниот дух на Ботев, бевме бугарски патриоти до срж. Патриоти, но не и шовинисти. Доказ за ова е фактот дека додека на почетокот на организацискиот живот, според првиот статут на организацијата, нејзините членови можеа да бидат само Бугари, подоцна се откажавме од нашата туѓа тесноградост. Бидејќи сфативме дека нашето спасение лежи во борбата за човекови права на сите националности во Македонија, како што нè учеше Ботев.
Затоа, темелите на ВМОРО, Внатрешната Македонско-Адрианско-револуционерна организација, беа засекогаш поставени со ставот дека секој што ги дели ставовите на организацијата може да биде член на организацијата без разлика на националност, вера и пол.
Основачи на оваа организација беа прекрасните учители и културни дејци Ѓорче Петров, Даме Груев, Гоце Делчев, Иван Хаџиниколов, Петар Попарсов и голем број други. Но, дали некогаш можеа да замислат тогаш дека ќе се случи еден ден нивното бугарско национално чувство да биде негирано во нивните родни огништа од незнаечки или измамени луѓе.
Колку ми беше лошо од сето ова! Да се бориш за човекови права и за другите националности во својата татковина: Власи, Евреи, Грци, Турци, Албанци, Роми, а потоа да бидеш негиран како Бугарин - ти, најголемиот борец за слободата на својата земја. Зарем има поголема трагедија од ова и поголемо светогрдие пред каузата на Илинден?!
Како револуционер, сум ученик на Ѓорче Петров, Даме Груев и Петар Попарсов. Исто така, го почувствував шармот на Гоце Делчев, придружувајќи го за време на неговата обиколка низ Битолскиот крај, а често бев и во рацете на Пере Тошев.
Од ученичка клупа во Солунската бугарска гимназија или во Битолско, бев другар на пламените револуционери - Христо Узунов, Лазар Поптрајков, Пандо Кљашев, Павел Христов, Георги Сугарев, Христо Чемков, Веле Чипуро - Пенчо, Петар Ацев, Лука Џеров, Анастас Лозанчев, Никола Каранџулов, Стефан Димитров, Кузо Блацки и безброј други, учители, револуционери и народни водачи.
Подоцна го запознав Јане Сандански и неговите другари.
Бев најблизок другар и пријател на легендарните храбри луѓе за кои се пеат песни, како што се баснословниот борач Јордан Пиперката, високо благородниот Митре Влаха, надарениот војвода Васил Чекаларов, неверојатно храбриот Јордан Гавазов, прославениот во песните Димко Могилчето и многу други слични на нив, сите луѓе кои доаѓаа директно од редовите на работниот народ.
Исто така, бев среќен што ја запознав елитата на револуционерите, претставници од целиот Битолски револуционерен округ, собрани на историскиот Смилевски конгрес, на кој имав чест да бидам секретар, заедно со незаборавниот плевенски социјалист, учител и војвода Парашкев Цветков.
Но вистината никогаш не останува во заборав до крајот! „Правдата е тенка, не е скршена“, вели една македонска поговорка. Искреното почитување на денешните генерации кон делото на Илинден, кое сè повеќе расте, недвосмислено зборува за ова. Всушност, заблудите за најдобрите синови на Македонија сè уште се шират. Но, од местото каде што сега се наоѓам на мојот долг 86-годишен животен пат, кој помина низ оган и страдање и случајно остана жив, можам да ја изразам мојата длабока верба дека идеалот на Илинден ќе биде постигнат.
Од залезот на мојот живот, го гледам неодоливиот стремеж на сите народи на светот кон слободата. Наскоро нема да има робови на Земјата. Целосната слобода ќе ги направи сите угнетени среќни. „Каде што течела вода, таа повторно ќе тече.“ Затоа, во име на моите соборци, големите починати, ќе кажам: Слава на сите борци за правда и слобода и на сите угнетени - тие ќе го завршат нашето дело!“
