Кога го купивме имотот, пред 15-20 години, го купивме со овошки, кои беа при крајот на својот продуктивен животен век, стари дрвца, меѓутоа имаа уште некоја година плодоносен живот.
Имотот беше максимално запустен, па технички започнавме од нула со преработка на земјата (пред се ѓубриво). Овоштарникот беше релативно голем, не можеше да се искористи целокупниот плод за лична конзумација, иако стававме сок, слатко, џем и мармалад. Предоминантно беа кајсии и праски, иако имаше и други дрвца. Логиката беше дел од производите да се однесат на пазарот, ем ќе се покријат дел од трошоците, ем нешто ќе се земе. Секако, тие средства не ни беа потребни, ама немаше што да им правиме на производите. При откуп, од старт се одбива еден килограм за гајбата, а откупната цена се движеше од 5 до 20 денари, во зависност од сорта и сезона. Дел од тие производи, во маркетите, беа и по 80 денари по килограм.
Во ред, маркетите прават препродажба, на таа цена се плаќа 18% ДДВ, режиски трошоци, плати, кирии, пресметана загуба (дел од производите ќе скапаат, ќе загубат на грамажа, нема да се продадат)...ама може и да се пресече ланецот, каде и земјоделецот ќе биде посреќен, а притоа и самиот маркет ќе прави поголем обрт со нешто помала маржа.
Земјоделецот може директно да ги продава своите производи, но треба да биде регистриран, да издава фактури, да има соодветни декларации. Од друга страна, ако не се исполнуваат овие услови, се загрозуваат правата на потрошувачот и се креира нелојална конкуренција. Мислам измешан капитализам каде се креира ланец, на товар за производителот на храна и на конзумарот односно на крајниот потрошувач. Така на малите земјоделци им е полесно одма да го продаваат производот, на препродавачи, затоа што знаат дека ќе имаат сигурен пласман, а и нема да го загубат производот кој има краток животен век, дополнително на тоа што и најчесто немаат соодветни услови да ги чуваат овие производи (пр. зелената салата која ќе свене за неколку дена).
Пазарчето е другата алтернатива, ама и тука има голема конкуренција, а притоа треба да се бара крајниот потрошувач. Ако имаш поголемо производство, не ти е идеална опција. И што направивме ние во случај кога ни беше понудена откупна цена од 5 денари по килограм (во гајба има околу 20 килограми, односно 100 ден гајба)? Ги однесовме во Скопје, на улица, 200 денари гајба, се продадоа за неполн час. Цело маало дојде и разграба се што можеше да се разграба (во маркет ќе купеа 3,5 килограми за тие пари!).
Ова е од аспект на лаичкото земјоделство, некој кој никогаш не се бавел со земјоделство, а притоа има алтернативни приходи (старите имаат солидни пензии), решава да поработи на земјата која ја посеува. Лошо е кога земјоделството ти е основната дејност за преживување, многу ризик, мал доход. Затоа има се повеќе и повеќе државно земјоделско земјиште кое не се обработува, се помалку и помалку земјоделци и се повеќе и повеќе увоз. Во одредени култури станавме и увозно зависна земја, а во други има конкурентно на надворешните производи, за што треба да има дампинг мерки (како тетовскиот грав). А нема. И секако, тука е одложеното плаќање, каде се касни и со години за откуп, а притоа самите пари ја губат својата вредност за тој временски период. Се касни и со исплата на субвенциите.
Сфаќам дека е капитализам, сфаќам дека не треба да има голем државен интервенционизам, цената да се формира врз база на понудата и побарувачката, меѓутоа треба да има креирање на политики кои ќе го прекинат ланецот, и најважните алки, производителот и потрошувачот, во таа низа ќе ги искористат најголемите бенефити.
свинско мелено 500 грама 350 денари, а овде бут чист имам кило за 400.